تبلیغات
عاشقان کربلا - اربعین حسینی
نوشته شده توسط : محمد علی احمدزاده
بیستم ماه صفر، چهل روز پس از شهادت امام حسین (ع) و یاران با وفای آن حضرت، در تاریخ به "اربعین" حسینی مشهور شده است.
 اربعین واژه ای است عربی كه در متون دینی ما زیاد به آن توجه شده است .به گونه ای كه این كلمه از قداست خاصی برخوردار است .حضرت آیت الله جوادی آملی قائل است :در رقم اربعین خصوصیتی وجود دارد كه در سایر ارقام آن خصوصیت وجود ندارد .غالب انبیا در سن چهل سالگی به مقام رسالت رسیده اند . مدت مناجات حضرت موسی (ع)در كوه طور چهل شب بود .[1]گفته اند در نماز شب 40 مومن را دعا كنید ...برای حسین بن علی (ع)آسمان و زمین چهل روز گریستند .[2]
 
در برخی از روایات به بزرگداشت این روز اشاره شده است . در حدیثی از امام حسن عسكری (ع)زیارت اربعین به عنوان یكی از نشانه های مومن شمرده شده است . در این حدیث  آن حضرت می فرماید:علایم مومن پنج چیز است :1 - پنجاه و یك ركعت نماز در هر شبانه روز (17 ركعت واجب،  بقیه مستحب )2 - انگشتر به دست راست كردن 3- پیشانی به خاك مالیدن 4- بلند گفتن" بسم الله الرحمن الرحیم" در نماز 5 - زیارت اربعین .[3]
در این زیارت كه متن آن را شیخ طوسی به نقل از امام صادق (ع) آورده است ،[4] جملات بسیار ارزنده ای آمده است . در بخشی از این زیارت هدف از قیام امام حسین (ع)، همان هدف نبی اكرم (ص)معرفی شده است  ."وبذل مهجته فیك لیستنقذ عبادك من الجهالة و حیرة الضلالة"[5]امام حسین (ع) جان  خویش را فدا كرد تا بندگان را از جهالت و سرگردانی گمراهی نجات  دهد . آیت الله جوادی آملی می نویسد : این كلمه" لیستنقذ عبادك"معنایش این است كه همه كارهای حسین بن علی(ع) برای آن بود كه هدف رسول گرامی (ص) عمل شود. یعنی اگاه كردن مردم به تكالیف ، سپس عمل كردن به ان "[6]
 در منابع (اربعین) بیشتر به دو رویداد اشاره دارد :
 1 - روزمراجعت اسرای كربلا از شام به مدینه .
 2 - روزی كه جابر بن عبدالله انصاری به زیارت قبر امام حسین (ع) مشرف شد .
 اما در اینكه در این روز اسرای كربلا از شام به كربلا رسیده باشند ،تردیدی جدی وجود دارد  .
شیخ مفید در" مسار الشیعه " آورده است :"روز اربعین روزی است كه اهل بیت امام حسین (ع) از شام به سوی مدینه مراجعت كردند و نیز روزی است كه جابر بن عبد الله انصاری برای زیارت امام حسین (ع) وارد كربلا شد . "[7]
شیخ طوسی در مصباح المتهجد [8]و ابن اعثم در الفتوح [9]نیز همین مطلب را ذكر كرده اند.
 میرزا حسین نوری می نویسد :از عبارت شیخ مفید استفاده میشود كه روز اربعین روزی است كه اسرا از شام به مقصد مدینه خارج شدند . نه انكه در آن روز به مدینه رسیدند . "[10]
در این میان سید بن طاووس در" لهوف " اربعین را روز بازگشت اسرا از شام به كربلا ذكر كرده است . ایشان می نویسد :"وقتی اسرای كربلا از شام به طرف عراق برگشتند، به راهنمای كاروان گفتند :ما را به كربلا ببر. بنابراین آنها به محل شهادت امام حسین (ع) آمدند . سپس در آنجا به اقامه عزا و گریه و زاری پرداختند ... ."[11]ابن نما حلی نیز روز اربعین را روز بازگشت اسرا از شام به كربلا و ملاقات آنها با جابر و عده ای از بنی هاشم ذكر كرده است . [12] بسیاری از بزرگان از جمله نوری، شهید مطهری، رسول جعفریان، مرحوم آیتی و ... این روایت سید بن طاووس را (كه البته بدون ذكر سند است)  نپذیرفته اند و به نقد آن پرداخته اند .
میرزا حسین نوری ازجمله مهمترین   كسانی است كه  پس از نقل قول سید بن طاووس به نقد آن پرداخته است .[13]
منبع و ماخذ دیگری كه در این باره به بحث و استلال پرداخته كتاب :"تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهدا (ع) " تالیف آیت الله قاضی طباطبایی است . وی برخلاف نظر علامه نوری ،معتقد است كه اولین اربعین، در 20 ماه صفر سال 61 هجری بوده است. و سعی دارد با رد دلائل علامه نوری این مطلب را به اثبات برساند .[14]باید به این نكته توجه داشت كه قاضی طباطبایی كتاب لهوف را از معتبر ترین مقاتل می داند و در این خصوص بحث های زیادی مطرح كرده است . اما با توجه به اینكه علامه نوری از كتاب دیگر سید بن طاووس یعنی" اقبال " به نقد لهوف پرداخته، لذا قول و استدلال ایشان (علامه نوری ) در این باره صحیح تر به نظر می رسد . رسول جعفریان در این خصوص  مینویسد :"شهید محراب مرحوم حاج سید محمد علی قاضی طباطبایی كتابی مفصل در باره اربعین نوشت ...هدف ایشان در این كتاب  این بود كه ثابت كند: آمدن اسرا از شام به كربلا در نخستین اربعین بعید نیست ...اما به نظر می رسد در اثبات نكته مورد نظر، با همه زحمتی كه مولف محترم كشیده، چندان  موفق نبوده است ... .چرا كه به فرض كه طی این مسیر برای یك كاروان در زمان كوتاهی با آن همه زن و بچه ممكن باشد،  باید توجه داشت كه اصل این خبر در منا بع تاریخی از قرن هفتم به آن سوی تجاوز نمی كند . علاوه بر این علمای بزرگ شیعه و سنی به آن اشاره نكرده اند. شیخ مفید در ارشاد ،ابو مخنف در مقتل الحسین ،بلاذری در انساب الاشراف ،دینوری در اخبار الطوال  و ابن سعد در الطبقات الكبری اشاره ای به بازگشت اسرا به كربلا نكرده اند .بلكه برعكس تصریح كرده اند و نوشته اند روز اربعین روزی است كه اهل بیت  امام حسین (ع)وارد مدینه شده یا از شام خارج شده اند .[15] محمد ابراهیم آیتی[16] و شهید مطهری (ره)نیز آمدن اسرای كربلا را در روز اربعین به كربلا انكار كرده اند . شهید مطهری (ره) در این  رابطه مینویسد:"آمدن اسرای كربلا در اربعین به كربلا جز در لهوف كه آن هم نویسنده اش در كتابهای  دیگرش آن را تكذیب كرده و لااقل تایید نكرده، در هیچ كتاب دیگری چنین چیزی نیست و هیچ دلیل عقلی هم این را تایید نمیكند ."[17]
شیخ عباس قمی هم داستان امدن اسرای كربلا را دراربعین از شام به كربلا، بسیار بعید میداند. [18]
 
جابر بن عبد الله انصاری و زیارت امام حسین (ع) در اربعین :
 
اما در خصوص ورود جابر بن عبدالله انصاری درروز اربعین سال 61هجری به كربلا، به نظر می رسد بین منابع تاریخی چندان اختلا فی نباشد .شیخ طوسی می نویسد :"روز اربعین روز ی است كه جابر بن عبدالله انصاری صحابی رسول خدا از مدینه برای زیارت قبر امام حسین (ع)به كربلا امد. واو اولین زائری بود كه قبر شریف ان حضرت را زیار ت كرد. در این روز زیار ت امام حسین مستحب است وزیارت اربعین همین است .[19]
مرحوم ایتی می نویسد :ظاهر عبارت شیخ طوسی ان است كه جابر از مدینه به منظور زیارت حركت كرده بود ودر روز بیستم ماه صفر وارد كربلا شد. نه انكه رسیدن اوبه كربلا(به طور تصادفی ) بعد از چهل روز از شهادت امام (ع)روی داده باشد. وبعید نیست كه همین گونه باشد .چرا كه بعد ازرسیدن اهل بیت به كوفه ابن زیاد ،عبدالملك بن الحارث السلمی را از عراق به حجاز فرستاد، تاعمر وبن سعید بن عاص اموی، والی مدینه را از شهادت امام و یاران وی اگاه سازد.عبدالملك بی درنگ به  مدینه رفت  وخبر شهادت امام را رسما به والی مدینه ابلاغ كرد . در این صورت ممكن است كه جابر بن عبد الله انصاری با خبر یافتن از فاجعه شهادت امام و بنی هاشم، از مدینه حركت كرده باشد .جابر در بیستم ماه صفر ،درست چهل روز بعد از شهادت امام وارد كربلا شد و سنت زیارت امام(در اربعین ) به دست او تاسیس گردید .[20]
 فردی كه در این روز به همراه جابر در این روز به كربلا آمده"عطیه بن سعد عوفی كوفی "است .عطیه شخصیتی است كه امام علی (ع) این نام را برای او برگزیده است . آیتی  به نقل از طبری مینویسد :سعدبن جناده انصاری (پدر عطیه)در كوفه نزد علی (ع)آمد و گفت :ای امیر مومنان خدا به من پسری داده لطفا شما او را نام گذاری كنید. علی (ع ) فرمود :"هذا عطیه الله "این پسر عطیه خداست. حضرت با بیان  این جمله در واقع  او را نام گذاری كرد .[21] آیتی در معرفی عطیه   مینویسد :"بسیار شده است كه از روی نادانی و بی اطلا عی وی را  غلا م جابر گفته اند. در حالی كه او یكی از بزرگترین دانشمندان و مفسران اسلامی است . وی از بزرگان تابعین و از شاگردان عبدالله بن عباس می باشد. عطیه تفسیری در پنج مجلد بر قران مجید نوشته و از راویان حدیث محسوب میشود "[22]
 در كتاب" بشاره المصطفی " آمده است :عطیه عوفی میگوید: به همراه جابر بن عبد الله انصاری به منظور زیارت قبر امام حسین (ع)وارد كربلا شدیم . جابر نزدیك شریعه فرات رفت .غسل كرد و لباسهای نیكو پوشید ...سپس به طرف قبر مطهر حركت كردیم . جابر هیچ قدمی را بر نمی داشت ،الا اینكه ذكر خدا می گفت ، تا به نزدیك قبر رسیدیم . سپس به من گفت: مرا به قبر برسان .[23]من دست او را روی قبر گذاشتم. جابر روی قبر افتاد و غش كرد . من مقداری آب روی صورتش پاشیدم. وقتی به هوش امد، سه بار گفت :یا حسین. سپس گفت: ای حسین چرا جواب مرا نمی دهی ؟بعد  به خودش گفت: چگونه می توانی جواب دهی در حالی كه رگهای گلوی تو را بریده اند و بین سر و بدنت جدایی افتاده است . شهادت می دهم كه تو فرزند خاتم النبیین و سید المومنین ...و پنجمین فرد از اصحاب كسا ء هستی ...درود وسلام و رضوان الهی بر تو باد. سپس به اطراف قبر امام حسین (ع)حركت كرد و گفت :السلام علیكم ایتها الارواح التی حلت بفناء الحسین...اشهد انكم اقمتم الصلاة و اتیتم الزكاة و امرتم بالمعروف و نهیتم عن المنكر ... ."[24]
 
 
 
سخن  پایانی :
به نظر می رسد روز اربعین روزی است كه اهل بیت امام حسین(ع) از شام به قصد مدینه حركت كرده اند .به جز "لهوف "[25]كه جریان ورود اهل بیت امام حسین را در این روز به كربلا نقل كرده والبته در كتابهای دیگرش هم ان را تایید نكرده است، در منابع دست اول مطلبی در خصوص ورود اسرای كربلا در روز ار بعین به كربلا وجود ندارد .


[1]" و واعدنا موسی اربعین لیله " قران كریم، سوره بقره، آیه 15
[2] مقاله "اربعین حسینی"برگرفته از سخنرانی آیت الله جوادی آملی ،نشریه انتخاب 1/2/81
[3] محمد بن محمد بن نعمان؛ (شیخ مفید )المزار ،قم، مدرسه الامام االهادی ،چاپ اول ،ص53
[4] طوسی، محمد بن حسن؛مصباح المتهجد ،بیروت موسسه الفقه الشیعه ،1411ص 788
[5] همان
[6] آیت الله جوادی آملی، پیشین
[7] محمد بن محمد بن نعمان؛ (شیخ مفید ) مسار الشیعه ،بیروت ،دار المفید ،1414 چاپ دوم ص46
[8] طوسی، محمد بن حسن؛پیشین ص787
[9] ابن اعثم كوفی  ،احمد ؛ الفتوح ترجمه محمد بن احمد  مستوفی هروی  تهران ،انتشارات آموزش و انقلاب اسلامی ،1372 ص 916
[10] النوری ، میرزا حسین ؛لولؤ والمرجان ،تهران فراهانی 1364 ص154
[11] حسنی ،سید بن طاووس ؛اللهوف فی قتلی الطفوف ،بی جا مهر  ،1417 ص114
[12] حلی ،ابن نما ؛ مثیر الاحزان، نجف ، مطبعه الحیدریه 1369 ص86
[13] النوری ، میرزا حسین ؛پیشین ،ص152
[14] قاضی طبا طبا یی ،ایت الله سید محمد علی ،تحقیقی درباره اول اربعین حضرت سید الشهدا (ع) ،قم 1368
[15] جعفریان  رسول ؛تاملی در نهضت عاشورا ،قم ،نشر مورخ 1386ش چاپ هشتم ص 216 -217
[16] آیتی، محمد ابراهیم ؛ برسی تاریخ عاشورا ،تهران ،صدوق ،1372 ه ش ،چاپ هشتم ص139
[17] مطهری، مرتضی ؛حماسه حسینی ،تهران، صدرا ،1373 ،چاپ 21 ج1 ص 30
[18] قمی، شیخ عباس؛ منتهی الامال، بی جا، مطبو عاتی حسینی 1370 ج1ص525
[19] طو سی، محمدبن حسن؛ پیشین ص231-230
[20] آیتی، محمد ابراهیم ؛پیشین ،ص230-231
[21] همان ص 231 -232
[22] همان ص 231-232
[23] برخی نقل كرده اند كه جابر در این زمان تقریبا نابینا بوده است .
[24] طبری ،محمد بن علی ؛بشاره المصطفی ،قم موسسه النشر  الاسلامی ،1420 ،چاپ اول ص126
 
[25] به این نكته نیز باید توجه داشت كه لهوف از منابع دست اول نیست این كتاب در قرن هفتم هجری نوشته شده است .




تاریخ انتشار : یکشنبه 10 آذر 1392 | نظرات ()